یخدان های قدیمی

یخدان های قدیمی
نویسنده FR تاریخ مرداد ۲۴, ۱۳۹۷ دسته مقالات وبلاگ

یخدان های قدیمی

یخدان:

ایران جزء کشورهایی است که در نزدیکی خط استوا قرار گرفته و به همین دلیل قسمت بیشتری

از نواحی جنوبی ومرکزی آن شرایط آب وهوایی گرم و خشک دارند.

دمای هوا در برخی از شهرهای این مناطق در تابستان به

بالای ۴۵ تا ۵۰ درجه سانتی گراد هم می رسد که

البته با پیشرفت تکنولوژی و تولید انواع دستگاه های سرمایشی مانند

کولر ، آبسردکن و یخ سازها تحمل چنین شرایط آب وهوایی برای ساکنین این مناطق آسان شده است.

اما سوال اساسی این است که در زمان های قدیم که نه نیروی الکتریکی کشف شده بود و

نه دستگاه های سرمایشی وجود داشند

مردم در مناطق گرم و حاره ای ایران چگونه تابستان را سپری می کردند؟

در این مقاله قصد داریم به این سوال پاسخ دهیم.

در ایران قدیم معماری بناهای تاریخی یک فن مدرن برای آن زمان به حساب می آمد.

بسیاری از دانشمندان آن زمان در کنار برخورداری از علوم مختلف

دارای ید طولانی در معماری و عمران هم بودند.

یکی از انواع بناهای تاریخی که در ایران قدیم برای ایجاد آب و

هوای خنک طراحی شده بود ، یخدان ها بودند.

» یخدان های قدیمی از سه قسمت مختلف تشکیل شده بودند :

  • دیوار طویل برایایجاد سایه
  • حوضچه هایی برای تولید یخ
  • مخازن یخ

دیوار سایه انداز

دیاواری که برایاثیجاد سایه و جلوگیری از تابدین آفتاب به داخل یخدان طراحی و ساخته می شد به

دیوار سایه انداز معروف بود. این دیوار باید بسیار طولانی بوده و ارتاف زیادی داشته باشد تا

حتماً بخوانید :   یخ خشک و کاربردهای آن

امکان تابیدن آفتاب به دورن یخدان به هیچ وجه وجه وجود نداشته باشد.

گاها در برخی از یخدان ها مشاهده می شود که ارتفاع

دیوار سایه انداز به بیش از ۱۰ متر هم می رسد.

با توجه به اینکه طول و ارتفاع این دیوارها زیاد است و احتمال ریزش آن ها وجود دارد

برای استحکام آن ها طاق های زیادی احداث می شدند.

کاربرد این طاق ها فقط محدود به افزایش استحکام دیوارها نیست بلکه

باعث می شود که دیوارها از حالت یکنواختی خارج بشوند.

حوضچه های تهیه یخ

حوضچه ها گودال هایی بودند که در امتداد دیوار ایجاد می شدند.

طول آنها معمولا کمتر از طول دیوار بودند و عمق آنها بین ۲۰ تا ۵۰ سانتی متر می بود.

از این گودال ها برای تولید یخ در زمستان استفاده می کردند.

بدین شکل که آب را به داخل آن ها می ریختند تا در شب های زمستانی که

دمای هوا به شدیدا کاهش پیدا می کند ،

به یخ تبدیل شوند. با پایان شب و طلوع آفتاب یخ های تولید شده را

قطعه قطعه می کردند و آن ها را به مخازن جمع آوری یخ منتقل می کردند.

گودال ها در قسمت شمالی دیوارها ایجاد می شدند.

مخازن یخ

مخازن یخ در قسمت جنوبی دیوار سایه انداز ایجاد می شدند

و در آن ها مدخل هایی رو به شمال و حوضچه های یخ وجود داشت.

این مخازن به شکل گنبدی یا مستطیلی بودند.
در وسط مخزن های یخ گودال هایی ایجاد می شد که یخ ها را در آنجا انبار می کردند.

حتماً بخوانید :   یخ ساز پرنسس چینی

گودال ها در یخچال های گنبدی به شکل دایرده بوده و شعاع حداقل ۴ متری داشتند.

اما گودال ها در یخچال های تونلی مستطیلی شکل بودند که طول آن ها به اندازه طول حوضچه بود.

مصالح مورد استفاده در ساخت یخچال های قدیمی

مواد ومصالح مورد استفاده در ساخت یخچال ها باید عایق خوبی برای

دما دما باشند تا یخ های تولیدی ذوب نشوند.

علاوه بر این عایق بودن در مقابل رطوبت هم مد نظر است زیرا نباید

رطوبت حاصل از برف و باران در زمستان و پاییز وارد یخچال بشود.

از این رو در ساخت یخچال ها از سنگ وآجر استفاده می شد که البته استحکام مناسبی هم

به یخدان ارائه می دادند. از سنگ در پایه و از آجر در طاق یخدان ها استفاده می شد.

یخسازهای امروزی

امروزه با پیشرفت فناوری بشر برای رفاه حال خود اقدام به تولید دستگاه های پیشرفته و

اتوماتیک با کاربری آسان می کند.

صنعت دستگاه های سرمایشی هم از این قاعده مستثنی نیست.

یکی از پیشرفت های انسان در این زمینه اختراع یخ ساز در دهه ۳۰ قرن بیستم بود.

در سال ۱۹۳۰ همزمان با رکود بزرگ که بر اقتصاد اروپا چنبره کرده بود

پروفسور یورگن هنس اولین دستگاه یخ سازی را اختراع کرده و چند سال بعد با

تاسیس کارخانه ای ، اختراع خود را تجاری سازی کرد.

یح سازهایی که امروز در بازار مشاهده می کنید تکامل یافته

یخ سازهای تولیدی پروفسور هنس هستند.

یخ سازهای امروی قادر هستند در هر ۲۴ ساعت از

چند ۱۰ تا چند ۱۰۰ کیلوگرم انواع یخ را تولید کنند.

حتماً بخوانید :   تحلیل و بررسی آبسردکن های آندرانیک

جالب است بدانید که امروزه کاربرد یخ و دستگاه های یخ سازی محدود به

مصارف خوراکی و غذایی نیست بلکه از آن ها در صنایع عمرانی و بتن سازی هم استفاده می شود.


دیدگاه ها